Polona: jak szukać skanów i sprawdzać prawa do materiałów?

Polona pozwala korzystać ze zdigitalizowanych zbiorów Biblioteki Narodowej i innych instytucji. Przydaje się nie tylko do lektury, lecz także do szukania dawnych ilustracji, czasopism czy map. Zacznij od opisu konkretnego obiektu: skan widoczny w internecie nie jest sam w sobie informacją o wszystkich prawach do jego dalszego wykorzystania.

Ustal, czego szukasz

Przygotuj tytuł, nazwisko autora lub temat oraz przybliżony czas wydania. Opis projektu CPPC wskazuje możliwość wyszukiwania i filtrowania zbiorów. Wśród rodzajów materiałów wymienia między innymi książki, rękopisy, mapy, nuty i pocztówki.

Zamiast zaczynać od bardzo szerokiego hasła, zapisz dwa lub trzy warianty zapytania. Jeśli zależy ci na konkretnym wydaniu książki, odróżnij poszukiwanie utworu od poszukiwania danego egzemplarza lub rocznika. Ten porządek przyda się później przy sprawdzaniu wyników.

Przeczytaj opis przed pobraniem

Porównaj dane znalezionego obiektu z własną notatką. Zwróć uwagę na tytuł, datę i informacje o wydaniu lub instytucji udostępniającej. Jeśli szukasz czasopisma, ustal właściwy numer i rocznik, zamiast poprzestawać na podobnej okładce.

Zapisz adres strony obiektu i datę dostępu. Przy kilku plikach nadaj im nazwy pozwalające wrócić do źródła. Sama nazwa „stara książka” szybko przestaje wystarczać, kiedy pobierzesz materiały dotyczące różnych miejsc lub epok.

Skan i tekst rozpoznany komputerowo to różne rzeczy

Biblioteka Narodowa opisuje udostępnianie wysokiej jakości JPG oraz, dla publikacji poddanych optycznemu rozpoznawaniu tekstu, także PDF z warstwą tekstową. Nie oznacza to, że każdy obiekt ma wszystkie formaty ani że każdy skan jest plikiem EPUB.

Sprawdź, co faktycznie jest dostępne przy wybranym materiale. Jeśli potrzebujesz zacytować zdanie lub odczytać nazwisko, porównaj rozpoznany tekst z obrazem strony. Własną transkrypcję oznacz w notatkach, aby później nie pomylić jej z dosłownym zapisem źródła.

Sprawdź prawa konkretnego obiektu

BN wyjaśnia, że w otwartym internecie w Polonie udostępnia zbiory z domeny publicznej oraz materiały, na które pozyskała licencje. Zbiory niechronione prawem autorskim mogą być kopiowane i ponownie wykorzystywane. Nie przenoś tego opisu automatycznie na każdy znaleziony materiał.

Przed publikacją ilustracji odczytaj informację o prawach i warunkach przypisaną do obiektu. Zanotuj ją razem z adresem i opisem źródła. Gdy warunki są niejasne, wyjaśnij zakres dozwolonego użycia, zamiast uznawać przycisk pobierania za zgodę na każdy cel.

Przygotuj mały zestaw zamiast przypadkowego archiwum

Na początek wybierz jeden obiekt odpowiadający na konkretne pytanie: na przykład numer dawnego czasopisma związany z interesującym cię miejscem. Zapisz, czego się z niego dowiadujesz i do której strony prowadzi notatka.

Jeśli planujesz domowy projekt, zbierz osobno materiał źródłowy i własne opracowanie. Pozostaw widoczny związek z pierwotnym opisem. Dzięki temu łatwiej uzupełnić podpis, sprawdzić datę lub poprawić błędny odczyt bez ponownego szukania wszystkiego od początku.

Czego ten poradnik nie obiecuje?

Nie gwarantujemy, że dowolna współczesna książka jest dostępna do pobrania, że każdy obiekt ma PDF z tekstem ani że wszystkie zbiory mają jednakowe warunki wykorzystania. Polona nie jest po prostu kopią usługi z miesięcznymi kodami do ebooków.

Źródła sprawdzono 12 listopada 2026. Opis opiera się na informacjach BN i CPPC; nie jest testem wszystkich funkcji interfejsu. Fotografia książek stanowi ilustrację i nie przedstawia konkretnego obiektu z Polony.